تاریخچه بیماری جذام

 

تاریخچه‌ ی بیماری‌ جذام

 

در بین‌ بیماری‌های‌ باستانی‌، یکی‌ از قدیمی‌ترین‌ و معروف ترین‌ آنها، بیماری‌ جذام‌ است‌ که‌ عامه‌ مردم‌ ایران‌ به‌ آن‌ «خوره‌» می‌گویند.
منشا این‌ بیماری‌ را می‌توان‌ با پیدایش‌ انسان‌های‌ اولیه‌ هم‌ زمان‌ دانست‌. به‌ دشواری‌ می‌توان‌ مبدا بیماری‌ جذام‌ را مشخص کرد. چینی‌ها از 500 سال‌ قبل‌ از میلاد مسیح‌ این‌ بیماری‌ را می‌شناختند.

آخرین‌ یکشنبه‌ ماه‌ ژانویه‌ هر سال‌ میلادی، "روز جهانی‌ کمک‌ به‌ بیماران‌ جذامی"‌ نامیده شده است 

این‌ بیماری‌ 1350سال‌ قبل‌ از میلاد مسیح‌ شرح‌ داده‌ شده که‌ قدیمی‌ترین‌ توصیف‌ این‌ بیماری‌ به‌ شمار می‌رود.

جذام‌ اولین‌ بیماری‌ عفونی‌ بشر است‌ و جالب‌ اینکه‌ آثار این‌ بیماری‌ در اجساد مومیایی‌ مشاهده گردیده‌ و در کتاب‌ انجیل‌ نیز به‌ این‌ بیماری‌ اشاره‌ شده‌ است‌.

علت‌ گسترش‌ چشمگیر بیماری‌ جذام‌ در اروپا طی‌ قرون‌ وسطی‌، جنگ‌های‌ صلیبی‌ بوده‌ و قرن‌ 13 میلادی‌ نقطه‌ اوج‌ کشتار این‌ بیماری‌ بود و در قرن‌ شانزدهم‌، جذام‌ به‌ طور کل‌ از فهرست‌ بیماری‌های‌ مزمن‌ اروپای‌ مرکزی‌ حذف‌ شد. هر ساله‌ 500 هزار نفر، به‌ این‌ بیماری‌ خطرناک‌ مبتلا می‌شوند.

سال‌ 1874 هانس‌، پزشک‌ نروژی‌ 9 سال‌ قبل‌ از اینکه‌ رابرت‌ کخ‌، باسیل‌ سل‌ را کشف‌ کند، عامل‌ بیماری‌ جذام‌ را در ضایعات‌ برآمده‌ ی بدن‌ یک‌ بیمار جذابی‌ یافته و این‌ باکتری‌ را به‌ عنوان‌ نخستین‌ باکتری‌ آسیب‌رسان‌ در تاریخ‌ علم‌ پزشکی‌ شرح‌ داد. علی رغم‌ مخالفت‌های‌ بسیار، هانس‌ ثابت‌ کرد که‌ این‌ بیماری‌ مسری‌ است‌، اگر چه‌ صفات‌ مشخص و شباهت‌ آن‌ به‌ باسیل‌ سل‌ تا چندین‌ سال‌ بعد ناشناخته‌ باقی‌ ماند.

52 سال‌ پیش‌ وکیل‌ و فیلسوف‌ فرانسوی‌، رائول‌ فولبریو، آخرین‌ یکشنبه‌ ماه‌ ژانویه‌ هر سال‌ را، "روز جهانی‌ کمک‌ به‌ بیماران‌ جذامی"‌ نامید. در آن‌ زمان‌ در سراسر جهان‌، تقریبا 15 میلیون‌ نفر به‌ این‌ بیماری‌ مبتلا بودند. در حالی‌ که‌ امروزه‌، این‌ رقم‌ به‌ دو میلیون‌ نفر کاهش‌ یافته،‌ اما هنوز این‌ بیماری‌ ریشه‌کن‌ نشده‌ است‌.

بیماری‌ جذام‌، اغلب‌ در کشورهای‌ گرمسیر بروز می‌کند، مثل ایتالیا، یونان‌، پرتغال‌، اسپانیا و ترکیه‌.

در قدیم که‌ درمان‌ مناسبی‌ برای‌ جذام‌ وجود نداشت‌، مردم‌ از این‌ بیماری‌ وحشت‌ بسیاری‌ داشتند، اما امروزه‌ دیگر جذام‌ یک‌ بیماری‌ وحشت‌آور نیست‌ و با داروهای‌ مناسب‌، کاملا درمان‌ می‌شود.

با تشخیص و شروع‌ درمان‌ به موقع‌ جذام‌ و مصرف‌ کامل‌ و منظم‌ دارو، از ایجاد یا پیشرفت‌ معلولیت‌هایی‌ مانند زخم‌، قطع‌ انگشتان‌ یا عوارض‌ چشمی‌ می توان جلوگیری‌ کرد.

همانطور که‌ گفته‌ شد جذام‌ به‌ وسیله‌ یک باکتری میله‌ای‌ شکل‌ ایجاد می‌شود. تحقیقات‌ دانشکده‌ بهداشت‌ دانشگاه‌ تهران‌ نشان‌ داده‌ که‌ خاک‌ سرخ‌ بستر خوبی‌ برای‌ پرورش‌ این‌ باکتری‌ است‌. باکتری به نام‌ «باسیل‌ هانس‌» یا «مایکو باکتریوم‌ لپرا» (mycobacterium leprae) که‌ با درمان‌ دارویی‌ از بین‌ می‌رود.

جذام‌ به‌ صورت‌ مستقیم‌ از انسانی‌ به‌ انسان‌ دیگر سرایت‌ می‌کند. سرایت‌ جذام‌ از یک‌ شخص درمان‌ نشده‌ به‌ شخص دیگر از طریق‌ دستگاه‌ تنفسی‌ یا پوست‌ صورت‌ می‌گیرد.

جذام‌ زن‌ و مرد ندارد و هر دو جنس‌ را در تمام‌ سنین‌ در بر می‌گیرد.

جذامیان‌ اغلب‌ احساس‌ طردشدگی‌ و خطرناک‌ بودن‌ می‌کنند و احتیاج‌ مبرم‌ به‌ کمک‌های‌ معنوی‌ مردم‌ دارند تا کمک‌های‌ مالی‌، زیرا‌ رنج‌ اجتماعی و روحی‌ ناشی‌ از این‌ بیماری‌ به‌ مراتب‌ بیشتر از سایر بیماری‌های‌ لاعلاج‌ است‌. 

گفتارهایی زیبا از کورش کبیر

دروغ را برخواهم چید
ددمنش را به دانایی خواهم رساند
آزادگان را آفرین خواهم گفت
و برای مردگان آمرزش بسیار خواهم کرد
تا هست
سرزمین اهورایی من آسمانی باد .
(کوروش کبیر. منشور کتیبه ی شوشیانا موزه متروپلیتن نیوویرک)


این منم کوروش
پادشاه جهان
پادشاه پهناورترین سرزمین های آدمی
پسر ماندان و کمبوجیه
این منم پیشوای خرد و خوشی پاکی و پارسایی
من پیام آور بزرگ اهورایم
که جز آزادی آواز دیگری نیاموخته ام
بگذارید هرکسی به آیین خویش باشد
زنان را گرامی بدارید
فرودستان را گرامی دارید
بگذارید هرکس به زبان خود سخن گوید
زیرا که آدمی تنها در جایگاه خود رستگار میشود
************* (منشور شوشیانا کتیبه قسمت سوم)

پیران خویش را گرامی بدارید
برنایان را به دانایی دلالت کنید
و به یاد آورید
که شریران هم
روزی کودکانی بی آزار به گهواره بودند.
پس او که به کودکان خشم و تازیانه بگیرد
آینده آدمیان را آشفته کرده است
پس او که به پندار دیوان درآید
تنها پلشتی و پتیارگی به بار خواهد آورد
پس مراقب میراث من باشید
بعد از من توفانهای سهمگینی رخ خواهد داد
من پیشگوی پارسیانم
مراقب میراث من باشید
چرا که دیوان و درندگان زمان شکوه شما را برباد خواهند داد
خوابهای شما را آشفته خواهند کرد
خنیاگران را خواهند کشت
ای ملت من
نگاهبان میراث من باشد
چرا که تیرگی های بزرگ آغاز خواهد شد
و از آیین آزادگان
هیچ نشانی باز نخواهد ماند.
( کوروش کبیر. منشور پاسارگاد . کتیبه ی اول)

تاریخچه اتاق عمل

قدمت جراحی به زمان پیدایش حیات باز می گردد . نخستین اعمال جراحی در دوران پیش از تاریخ با وسایل ابتدایی و ناقص سنگی انجام می گرفته است .

هیپوکرات پدر علم طب در 460 سال قبل از میلاد مسیح بیش از 70 کتاب در طب داخلی – جراحی نوشت . او در یکی ازاین کتاب ها که با عنوان جراحی بود ، در مورد توصیف اتاق های عمل بیمار، متصدی اتاق عمل ، وسایل جراحی ، چراغ های اتاق عمل  و در موقعیت کاربرد اصطلاحات جراحی به بحث پرداخته است.

گالن جراح یونانی 130 سال پیش از میلاد مسیح مطالعاتی در مورد ساختمان بدن مخصوصا دستگاه گردش خون و اعصاب و تنفس انجام داد . وی همچنین نکاتی در مورد ضد عفونی می دانسته و از شراب یا آب جوشیده برای شستشوی زخم ها استفاده می کرده است

 

 

در قرن چهاردهم میلادی برای بند آوردن خونریزی از آهن گداخته و سوزاندن بجای لیگاتور کردن استفاده می شده است . در قرن شانزدهم آمبروز پار جراح فرانسوی اهمیت لیگاتور و موارد استفاده آن را بیان کرد.

در سال 1867 میلادی جراح انگلیسی به نام جوزف لیستر معتقد بود که به کار بردن اسید کربولیک خطر بروز عفونت را ازبین می برد و همچنین معتقد بود که نظریه پاستور ( که عمل تخمیر و گندیدن به وسیله میکروارگانیسم ها  صورت می گیرد) در مورد جراحی نیز صادق بوده و عفونت های ناشی از آن را درمان می کند . بدین صورت کشفیات امروز پیرامون تکنیک های آسپتیک جراحی در ان زمان توسط لیستر پایه ریزی گردید . لویی پاستور(1895-1882) ثابت کرد که میکروب ها در اثر حرارت از بین می روند و عاملی برای سترون کردن به شمار می آید.

مدرسه پرستاری بولیو در سال 1875 میلادی گزارشی در مورد ابزارهای جراحی ، بانداژ نمودن و قطع خونریزی ( هموستاز) منتشر کرد.

در سال 1889 ، ویلیاو اچ ، ولچ پاتولوژیست ، ویلیام اسلر ، پزشک داخلی و ویلیام رای هالستد ، جراح دانشگاه جان هاپکینز را به منظور  تعلیم و آموزش پزشکان و پرستاران تاسیس نمودند و به این ترتیب اتاق های عمل به عنوان واحدی تخصصی شناخته شده و پرستاری اتاق عمل به عنوان رشته ای تخصصی معرفی گردید .

در طول سالهای  1920-1900 با پیشرفت در علم بیهوشیمرگ ومیر در نتیجه انجام عمل های جراحی کمتر شده و اعمال جراحی  زیادتری انجام می گرفت.

در سال 1901 پرستاری به نام مارتا لوسی از بوستون وظایف پرستاران اتاق عمل را توصیف نمود و تاکید داشت که پرستاران کسب دانش درباره مجموعه اصول ضدعفونی کردن ، دقت کامل و دوراندیشی در تهیه وسایل جراحی را  لازم دارند.

 

تا سال 1900 جراحان در اتاق عمل لباس اسکراب ( بلوز و شلوار ) می پوشیدند و اسکراب جراحی ( شستن دست ها و بازوها) طبق روش خاص اتاق عمل توسط تمام اعضای تیم جراحی انجام می گرفت و بعد از اسکراب دستکش استریل برای محافظت از دست ها تا شروع جراحی پوشیده می شد و سپس در هنگام جراحی دستکش ها از دست خارج می گردید. در سال 1905 استنباط شد نمی توان پوست را استریل کرد . بنابراین دستکش های جراحی از ان پس در طول عمل جراحی پوشیده می شد. در همین سال بود که پیشنهاد گردید که پرستار مسئول وسایل جراحی باید لباس عمل به تن کند. در سال 1907 گذاشتن کلاه جراحی برای پوشاندن دست شسته ( اسکراب) تنظیم گردید.

در سال 1957 انجمن پرستاران اتاق عمل به صورت یک تشکیلات مستقل بین المللی در آمد و به این ترتیب پیشرفت های آتی پرستاران اتاق  عمل به عنوان افرادی متخصص همگام با رشد انجمن پرستارات اتاق عمل حاصل گردید.

در سال 1960 انجمن پرستاران اتاق عمل اولین شماره رسمی مجله پرستاری اتاق عمل را به صورت ماهانه منتشر کرد. در سال های 1970-1960 تحقیقات پرستاری ارتباط بین آمادگی قبل از عمل و ریکاوری بعد از عمل را تایید کرده و پرستاران اتاق عمل به ویزیت قبل از عمل و اماده کردن روحی و روانی بیماران به وسیله کمک به تسکین ترس ، اضطراب با اموزش مناسب ترغیب نمودند.

امروزه با توجه به ارتباط سایر علوم نظیر میکروبیولوژی، آناتومی، فیزیلوژی، بیهوشی ، داروشناسی ، انواع مختلف اعمال جراحی با اطمینان و سهولت بیشتری انجام می گیرد و علوم روان درمانی ثابت می کنند که ارتباط نزدیکی بین بهبودی بیمار و استرس وجود دارد و اساس آموزش های علمی دانشجویان بر پایه کاهش این عوامل مهم پی ریزی می گردد و همچنین باید ارتباط  بین اخلاق پرستاری و قوانین جراحی پزشکی به یکدیگر نزدیک گردد تا بتوان رابطه ای مطلوب و انسانی بین پرستار و بیمار بنیان نهاد.